Fjali themelore në Gjuhën e Shenjave Kosovare

“Emër” dhe “Folje” në fjalinë themelore.

Në këtë artikull të shkurtër përshkruhet rendi i shenjave me disa shembuj të fjalive. Gjithashtu, si shembull, artikulli i përshkruan fjalitë e shkurtra themelore me ’emër’ dhe ‘folje’ dhe me ’emër’ në formën kundrinore. Dhe krejt në fund, artikulli përshkruan një fjali të thjeshtë pyetëse në gjuhën e shenjave kosovare.

Në këtë artikull kemi një element të ri gramatikor. Në gjuhën kosovare të shenjave ‘emri’ mund të gjendet në dy pozita, emri si faktor aktiv (veprues) si NËNA ose BABAI. Por në fjali e ndryshojnë pozitën dhe ‘foljet’ bëjnë që emri të kalojë në element kundrinor.

Një fjali me një ’emër’ si kundrinor. Emri dhe emri si kundrinor nuk na shfaqen në mënyrë të njëpasnjëshme. Në një fjali, kuptimi i emrit si kundrinë dhe emrit nuk përcillet me emrin si kryefjalë dhe emrin si kundrinë me radhë njëra pas tjetrës. Fjalia me kundrinorë, objekt veprimi, si p.sh. NËNA KUJDESET PËR BABAIN, në këtë fjali NËNA është faktor veprues (aktiv) dhe BABAI është objekt i veprimit (pësues), pra struktura e fjalisë formohet nga emër + folje + emër si objekt (kundrinë).

E njëjta gjë që mund ta strukturojmë ndodhë edhe në shembullin MËSUESI I JEP 2-sh NXËNËSIT.

                                                               emër.   folje.   emër si kundrinë            

Renditja e shenjave të fjalive pyetëse

Në një fjali të shkurtër pyetëse (2 shenja), nuk ka rregull të rreptë për renditjen e shenjave. Rendi i shenjave të frazës pyetëse është i lirë. Një fjali pyetëse në gjuhën e shenjave nuk ka shenjë për “folje”, por përbëhet nga një shenjë pyetëse dhe një formë e “emrit” të ngjashëm me kundrinën. Kuptimi i ‘foljes’ formohet nga vështrimi dhe shprehja.

TI KUSH?                                   KUSH TI?

emër + pyetje + shprehje e fytyrës         shenja e  pyetjes + emër + shprehja e fytyrës

Kështu, ky artikull e përshkruan rendin e fjalëve të një fjalie të shkurtër, kur fjalia përfshin një “emër” si kundrinë dhe strukturën e dy fjalive pyetëse të shenjuara. Fjalitë dhe pyetjet me dy shenja janë më fleksibile në strukturë. Rendi i shenjës mund të ndryshojë. Përveç shenjës, është e rëndësishme të merret parasysh shprehja me të cilën vërtetohet shenja pyetëse.